یکی از آن تجربه‌های غریب و ناگفته‌ای که آدم‌ها معمولاً از شرم پشت گوش می‌اندازند و در خلوت خودشان به خاطرش غصه می‌خورند، همین احساس اندوه یا گریه بعد از رابطه جنسی است. در ظاهر همه‌چیز تناقض‌آمیز به نظر می‌رسد؛ لحظه‌ای که علی‌القاعده باید اوج صمیمیت، پیوند عاطفی و لذت دونفره باشد، ناگهان مثل یک غروب جمعه دلگیر، با بغضی ناشناخته، دلشوره یا تمایل به اشک ریختن تمام می‌شود.
اما اگر این تجربه را چشیده‌اید، نگران نشوید؛ شما نه عجیب‌وغریبید و نه دیوانه! هم در زنان و هم در مردان، این فرود ناگهانیِ خلق‌وخو یک پدیده شناخته‌شده است. متخصصان سلامت جنسی سالهاست روی این ماجرا تحقیق می‌کنند و به آن اصطلاحاً «دیسفوریای پس از نزدیکی» (Post-Coital Dysphoria یا همان PCD) می‌گویند. برای اینکه بدانیم پشت این پرده اشک‌ها و سکوت‌های ناگهانی چه می‌گذرد و با آن چطور کنار بیاییم، بیایید ماجرا را از چند زاویه نگاه کنیم:
تجربه غم بعد از رابطه جنسی چقدر شایع است؟
خیلی بیشتر از چیزی که تصورش را می‌کنید! بررسی‌ها نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از آدم‌ها دست‌کم یک‌بار در طول زندگی این حس هبوط و دل‌گرفتگی پس از نزدیکی را چشیده‌اند. مغز ما بعد از رسیدن به قله، یک‌باره با سراشیبی تندی روبه‌رو می‌شود. البته حساب کسی که هر از گاهی بدنش یا روانش این افت انرژی را تجربه می‌کند، از کسی که هر بار بعد از رابطه وارد سیاهچاله اضطراب و گریه‌های طولانی می‌شود، کاملاً جداست.
چرا بعضی افراد بعد از رابطه جنسی احساس غم می‌کنند؟
نمی‌شود برای این حالت یک انگشت اتهامِ تنها پیدا کرد. وجود ما یک شبکه به‌هم‌پیوسته از هورمون‌ها، زخم‌های قدیمی، باورهای ذهنی و فشارهای محیطی است. وقتی این کلاف به هم می‌پیچد، اشک‌ها سرازیر می‌شوند. بیایید ردپای سه عامل اصلی را با هم ببینیم:
عوامل زیستی چه نقشی دارند؟
بدن در طول رابطه مثل یک آتش‌فشان فعال است. حجم زیادی از هورمون‌های لذت و پیوند (مثل دوپامین و اکسی‌توسین) ترشح می‌شوند و ضربان قلب و فشار خون بالا می‌رود. اما بعد از ارگاسم، ترشح پرولاکتین بالا می‌زند و سطح دوپامین ناگهان سقوط می‌کند. برای برخی سیستم‌های عصبی، این افت ناگهانی شیمی مغز درست مثل خالی شدن زیر پای آدم است و بدن این نوسان فیزیولوژیک را به شکل یک غم یا بغض گذرا ترجمه می‌کند.
عوامل روانی چگونه تأثیر می‌گذارند؟
رابطه جنسی اصلاً فقط یک تماس فیزیکی ساده نیست؛ عریان شدنِ روح است. در لحظات صمیمیت عمیق، تمام لایه‌های دفاعی و نقاب‌هایی که در طول روز روی چهره داریم فرو می‌ریزند. در این اوجِ آسیب‌پذیری، خیلی از ترس‌های کهنه، حس تنهایی وجودی، دلتنگی‌های تلنبارشده، یا حتی خاطرات و تروماهای خاک‌خورده گذشته ناخودآگاه بیدار می‌شوند و راهی جز جاری شدن روی گونه‌ها پیدا نمی‌کنند.
عوامل فرهنگی و اجتماعی چه اثری دارند؟
ما در خلأ به دنیا نیامده‌ایم. خیلی از ما در فضاهایی قد کشیده‌ایم که سکس سال‌ها با عذاب وجدان، حس ناپاکی، گناه و تابو گره خورده است. حتی وقتی در یک ازدواج سالم و شرعی قرار می‌گیرید، ممکن است مغز ناهشیار هنوز پیام‌های مسموم کودکی را بازپخش کند. آن حس سنگینِ «شرم ناخواسته» که بعد از فروکش کردن هیجان اولیه سراغ فرد می‌آید، معمولاً سوغات همین باورهای خشک و سرکوب‌گر جامعه است.
آیا PCD نشانه بیماری است؟
در بیشتر موارد، ابداً! اگر هرازگاهی بعد از یک رابطه پرهیجان حس می‌کنید دلتان گرفته، یا اشک چند لحظه مهمان چشم‌هایتان می‌شود و بعد حالتان جا می‌آید، به هیچ وجه نشانه بیماری یا خرابی مغزتان نیست. بدن فقط دارد به تعادل برمی‌گردد. اما اگر این دل‌مردگی همیشگی است، باعث شده از رابطه فرار کنید یا هر بار شما را وارد یک افسردگی عمیق چند روزه می‌کند، وقتش است که با یک درمانگر کاربلد صحبت کنید تا ریشه‌های این اضطراب روشن شود.
اگر همسرم بعد از رابطه گریه می‌کند، چه واکنشی درست است؟
• بیش از حد سؤال نپرسید.
• قضاوت یا سرزنش نکنید.
• با آرامش بپرسید: «چیزی ذهنت را مشغول کرده؟»
• اگر تمایل نداشت، به او فرصت بدهید.
• گاهی حضور آرام و یک آغوش کافی است.
نکته‌هایی که بهتر است به خاطر بسپارید
گریه یا غم پس از رابطه جنسی، اتفاقی رایج در میان زنان و مردان است و نشانه بی‌میلی یا مشکل داشتن همسرتان نیست.
تغییرات هورمونی شدید و افت ناگهانی دوپامین، اولین متهم زیستیِ این حال‌وهوای ابری هستند.
صمیمیت عمیق، دیوارهای دفاعی روان را فرو می‌ریزد و احساسات پنهان را بیرون می‌کشد؛ این عریانی عاطفی را به رسمیت بشناسید.
سرزنش خود یا طرف مقابل، دیواری از فاصله در رابطه می‌سازد؛ حضور همدلانه را جایگزین بازجویی کنید.
اگر این اندوه مزمن، تکرارشونده و همراه با اضطراب شدید است، بررسی آن به کمک یک مشاور و متخصص رابطه، بهترین راه‌حل خواهد بود.
پیشنهاد می‌کنم این مطالب را هم بخوانید:
← چگونه می‌توانم میل و اشتیاق جنسی ازدواجمان را زنده کنم؟
← ۱۰ قانون طلایی برای گفت‌وگو درباره رابطه جنسی با شریک زندگی
← ۵ نوع اضطراب جنسی که زندگی مشترک را تهدید می‌کند
