پرسش مهرنوش
سلام دکتر شکیب عزیز. من متولد دههٔ شصت هستم؛ از آن دخترهایی که به قول معروف، آفتاب و مهتاب ندیده بودند. تمام دانسته‌هایم دربارهٔ رابطهٔ جنسی به فیلم‌های پورنی محدود می‌شد که از ۲۳ تا ۲۸سالگی، پنهانی در خانهٔ خاله‌ام که ماهواره داشتند می‌دیدم. جز این، هیچ تجربهٔ رابطه‌ای نداشتم. چند سال هم عاشق پسری بودم، اما حتی یک بوسه بین ما ردوبدل نشد؛ مبادا درباره‌ام فکر بدی کند و با من ازدواج نکند. آخر هم ازدواج نکردیم.
از کودکی خودارضایی زیادی داشتم. در ۲۷سالگی عقد کردم و در دو سالی که عقد بودیم، اجازهٔ دخول واژنی یا مقعدی ندادم. فکر می‌کردم اگر پیش از عروسی دخول داشته باشیم، جذابیت شب زفاف کم می‌شود. رابطه‌مان به مالش و تماس‌های بدون دخول محدود بود و از همین راه همسرم را به انزال می‌رساندم.
بعد از عروسی متوجه شدم چقدر از دخول می‌ترسم. تا پنج ماه اصلاً دخولی انجام نشد. ماه پنجم هم فقط یک بار ورود و خروج اتفاق افتاد. تا حدود یک سال و نیم، ترسم خیلی شدید بود و همسرم هم متوجه می‌شد. به آلتش روغن می‌زدم و بعدها کاسهٔ آب می‌آوردم و آن را خیس می‌کردم. با پیشنهادهایش، از رابطه در حمام تا حالت‌های مختلف، به‌شدت مخالفت می‌کردم.
حدود دو سال گذشت و ۳۱ساله شدم. کم‌کم فهمیدم همسرم خیلی دیر و به‌سختی به انزال می‌رسد. ترس من کمتر شده بود و حتی با حالت داگی که خودش دوست داشت، موافقت می‌کردم. هرچه من راحت‌تر می‌شدم، مشکل او برایم روشن‌تر می‌شد.
پیش‌تر وقتی رابطه طول می‌کشید، می‌گفتم دیگر تحمل ندارم و همسرم با خودارضایی به انزال می‌رسید. فکر می‌کردم او خیلی قوی است و چون من از ترس نمی‌توانم رابطه را ادامه بدهم، مجبور می‌شود خودارضایی کند. وقتی ترسم کمتر شد و دخول را حتی تا نیم ساعت ادامه دادیم، دیدم باز هم از این راه به انزال نمی‌رسد. به این نتیجه رسیدم که دیرانزالی دارد و احساس کردم زندگی روی سرم خراب شده است.
به‌شدت به‌هم ریختم و احساس افسردگی پیدا کردم. نگران بچه‌دارشدن هم شدم. از همسرم خواستم به پزشک مراجعه کند، اما گفت مشکلی ندارد و طبیعی است. او حتی برای سرماخوردگی هم به پزشک نمی‌رود؛ انگار از مطب می‌ترسد.
سعی کردم ناراحتی‌ام را نشان ندهم تا اضطراب نگیرد. پذیرفتم با تحریک دستی او را تا نزدیک انزال برسانم و بعد دخول کنیم تا انزال داخل واژن اتفاق بیفتد. قبول این وضعیت برایم سخت بود. فکر می‌کردم وقتی واژن من هست، چرا باید از این راه ارضا شود؟ بارها هم موفق نمی‌شدیم. چند ثانیه تأخیر کافی بود تا دوباره به تحریک دستی نیاز پیدا کند. گاهی هم نعوظش داخل واژن از بین می‌رفت و من بیشتر به‌هم می‌ریختم.
حالا حدود یک سال است که این شیوه برایمان عادی شده؛ تحریک دستی و بعد دخول کوتاه و انزال. همسرم فکر می‌کند من هم با همان دخول کوتاه به ارگاسم می‌رسم، چون برای اینکه اضطراب نگیرد به دروغ می‌گویم ارضا شده‌ام. فکر می‌کنم برای بارداری باید یک شب در میان این کار را انجام بدهیم و آن وقت، دفعات ناموفق بیشتر می‌شود.
حدود ۳۳ سال دارم و گفته‌اند تنبلی تخمدان دارم. دربارهٔ همسرم هم گفته‌اند تعداد اسپرمش کم است؛ نتیجهٔ آزمایش او را برایتان فرستاده‌ام. هم نگران بچه‌دارشدن هستم و هم از نظر روحی خسته شده‌ام. مدام از خودم می‌پرسم چرا همسرم، مثل چیزی که من از مردها انتظار دارم، با دخول ارضا نمی‌شود؟ من خودم را برای او «آکبند» نگه داشته بودم و حالا نمی‌توانم لذت‌بردنش از دخول را ببینم و باید شاهد خودارضایی‌اش باشم. با این وضعیت چه کنم؟
پاسخ دکتر شکیب
مهرنوش عزیز، در نامه‌ات چند بار از «اجازه‌دادن» نوشته‌ای و چند بار از پنهان‌کردن ناراحتی‌ات. انگار بخش بزرگی از رابطه برای تو صرف این شده که بفهمی چه چیزی را اجازه بدهی و چه چیزی را تحمل کنی تا همسرت راضی بماند. در این میان، خودت از رابطه چه می‌خواسته‌ای؟ این پرسش را لازم است هر دوی شما بشنوید.
من هشت نکته را در داستانت می‌بینم که باید درباره‌شان حرف بزنیم. بعضی از آن‌ها باورهای نادرست‌اند و بعضی تصمیم‌هایی که مسئله را حل نکرده‌اند. اما خودِ ترس و دشواری انزال را نباید «اشتباه» کسی حساب کرد. از روی یک نامه هم نمی‌شود تشخیص داد علت دقیق مشکل هر کدام از شما چیست.
۱. آیا نداشتن رابطهٔ جنسی قبل از ازدواج باعث سردشدن رابطه می‌شود؟
از نداشتن تماس جسمی نمی‌شود نتیجه گرفت که رابطه حتماً سرد می‌شود؛ همان‌طور که تماس جنسی هم تضمین ازدواج نیست. اگر کسی به دلیل باور یا انتخاب شخصی‌اش نمی‌خواهد پیش از ازدواج رابطهٔ جنسی داشته باشد، حق دارد مرزش را روشن کند. عشق، این حق را از او نمی‌گیرد.
اما تو نوشته‌ای حتی بوسه‌ای در کار نبوده، چون می‌ترسیدی آن پسر درباره‌ات فکر بدی کند. اینجا لازم است بپرسیم: قرار بود او تو را بشناسد یا تصویری را که برای ازدست‌ندادنش ساخته بودی؟ صمیمیت جسمی می‌تواند بخشی از رابطهٔ عاشقانه باشد و لازم است دربارهٔ خواسته‌ها و محدودیت‌هایش حرف زد. تقسیم رابطه‌ها به «پاک» و «ناپاک» بر اساس وجود تماس بدنی، کمکی به شناخت آدم‌ها و مسئولیت‌پذیری‌شان نمی‌کند.
۲. آیا رابطهٔ جنسی در دوران عقد به رابطهٔ بعد از عروسی آسیب می‌زند؟
با عقد معتبر، شما زن و شوهر شده‌اید. مراسم عروسی قرار نیست ناگهان بدن و روان دو نفر را برای رابطه آماده کند. اگر برای شروع دخول تا بعد از مراسم صبر می‌کنید، لازم است این تصمیم با رضایت هر دو و توجه به شرایطتان باشد. صرفِ تصور «حفظ جذابیت شب زفاف» دلیلی برای بهترشدن رابطهٔ بعدی نیست.
واژهٔ «آکبند» را هم کمی نگاه کنیم. برای کالا واژهٔ آشنایی است؛ اما وقتی دربارهٔ بدن خودمان به کارش می‌بریم، چه انتظاری می‌سازیم؟ انگار ارزشی را بسته‌بندی کرده‌ایم که دیگری باید با بازکردنش به وجد بیاید. بدن تو ارزشش را از سابقهٔ دخول نمی‌گیرد و لذت همسرت هم قرار نیست تأییدیهٔ ارزش تو باشد. البته عقد و عروسی، هیچ‌کدام رضایت همیشگی برای هر نوع تماس ایجاد نمی‌کنند.
۳. چرا شوهرم فقط با خودارضایی ارضا می‌شود؟
از این نامه به‌تنهایی نمی‌شود علت را پیدا کرد. دیرانزالی می‌تواند علت‌های جسمی، دارویی و روان‌شناختی داشته باشد. اضطراب عملکرد و مشکلات ارتباطی هم ممکن است سهم داشته باشند. اینکه همسرت با تحریک دستی به انزال می‌رسد، اما هنگام دخول مشکل دارد، اطلاعات مهمی برای ارزیابی است؛ نشانهٔ بی‌ارزش‌بودن یا جذاب‌نبودن تو نیست.
همین‌جا به جملهٔ «همسرم را ارضا می‌کردم» هم برگردیم. کمک‌کردن به لذت یکدیگر بخشی از رابطه است، اما وقتی تمام مسئولیت لذت او را به عهده می‌گیری و تجربهٔ خودت را کنار می‌گذاری، چه چیزی از رابطهٔ دوطرفه باقی می‌ماند؟ بااین‌حال، نمی‌توان از این رفتار نتیجه گرفت که تو باعث دیرانزالی او شده‌ای. برای چنین نسبت‌دادنی شواهدی نداریم.
طول‌کشیدن رابطه هم به‌خودی‌خود نشانهٔ توانمندی بیشتر مرد نیست. برای دیرانزالی، یک عدد ثابت مثل نیم ساعت معیار تشخیص نیست؛ تداوم دشواری و ناراحتی‌ای که برای فرد یا زوج ایجاد می‌کند مهم است.
۴. ترس از دخول یا واژینیسموس چگونه درمان می‌شود؟
ترس شدیدی که شرح داده‌ای، نیاز به بررسی داشته است. در واژینیسموس، عضلات اطراف واژن هنگام تلاش برای دخول به‌صورت غیرارادی منقبض می‌شوند. این واکنش را نمی‌شود صرفاً با «اجازه بده» یا «تحمل کن» برطرف کرد. البته هر ترس یا درد هنگام دخول هم واژینیسموس نیست و علت‌های جسمیِ درد باید بررسی شوند.
درمان ممکن است آموزش، کار روی ترس، تمرین‌های تدریجی و در صورت نیاز فیزیوتراپی کف لگن را در بر بگیرد. برنامه باید با ارزیابی متخصص و متناسب با راحتی فرد پیش برود. ادامه‌دادن دخول دردناک برای اینکه بالاخره عادی شود، راه مناسبی نیست.
آب و روغن هم جای این بررسی را نمی‌گیرند. روان‌کنندهٔ مناسب می‌تواند اصطکاک را کم کند، اما درمان ترس یا انقباض غیرارادی نیست. انتخاب محصول هم مهم است؛ روغن می‌تواند کاندوم لاتکس را ضعیف کند. از سوی دیگر، مخالفت با یک حالت رابطه را نباید اشتباه دانست. حق داری حالتی را نخواهی، حتی اگر همسرت آن را دوست داشته باشد.
۵. اگر همسرم برای مشکل جنسی به پزشک مراجعه نکند، چه کنم؟
درخواستت برای مراجعه به پزشک، اشتباه نبوده است. می‌توانی به‌جای اینکه تمام مسئله را به او واگذار کنی، پیشنهاد همراهی بدهی: «این وضعیت برای من هم سخت شده و می‌خواهم با هم برای بهترشدن رابطه کمک بگیریم.» همراهی تو ممکن است مراجعه را آسان‌تر کند، اما مسئولیت اقدام او همچنان با خودش است.
از او بپرس دقیقاً چه چیزی مانع مراجعه است: خجالت، ترس از تشخیص، هزینه یا اینکه واقعاً مسئله را مهم نمی‌داند؟ از روی پزشک‌نرفتن نمی‌شود گفت فوبیا دارد. اگر هم فعلاً همراه نشد، تو می‌توانی برای ناراحتی و نیازهای خودت کمک بگیری. لازم نیست تا زمان موافقت او، همه‌چیز را در خودت بریزی.
۶. آیا تحریک دستی برای رسیدن به انزال مشکل‌ساز است؟
تحریک دستی به‌خودی‌خود اشتباه یا نشانهٔ شکست رابطه نیست. شما راهی پیدا کرده‌اید که انزال ممکن شود؛ اما این راه هنوز با فشار و نارضایتی تو همراه است و نگرانی بارداری را هم برطرف نکرده. همین کافی است که مسئله را جدی بگیرید.
نمی‌شود با قطعیت گفت این شیوه باعث شرطی‌شدن یا شدیدترشدن مشکل شده است. الگوی تحریک و تفاوت آن با تماس هنگام رابطه، می‌تواند در ارزیابی مطرح شود. درمان دیرانزالی به علت آن بستگی دارد؛ بنابراین لازم است سابقهٔ مشکل، وضعیت سلامت، داروها و شرایط رابطه بررسی شوند. راه‌حل را به تکرارِ بیشتر همین تلاش یا تحمل طولانی‌تر دخول محدود نکنید.
۷. تظاهر به ارگاسم چه تأثیری بر رابطه دارد؟
وقتی می‌گویی «من هم ارضا شدم»، همسرت اطلاعاتی می‌گیرد که با تجربهٔ واقعی تو فرق دارد. طبیعی است با همان اطلاعات فکر کند این شیوه برای هر دوی شما رضایت‌بخش است. نیت تو کم‌کردن اضطراب او بوده، اما در عمل فرصت شناختن نیازهایت کمتر شده است.
برای گفتن واقعیت، زمانی بیرون از رابطهٔ جنسی انتخاب کن. مثلاً بگو: «می‌ترسیدم ناراحت شوی و برای همین نگفتم، اما من با این دخول کوتاه به ارگاسم نمی‌رسم. دوست دارم دربارهٔ چیزی که برای هر دوی ما لذت‌بخش است حرف بزنیم.» قرار نیست با این گفت‌وگو او را امتحان کنی یا خودت را مقصر اعلام کنی.
ارگاسم زن هم الزاماً با دخول اتفاق نمی‌افتد. شناخت نوع تحریک لذت‌بخش، از جمله نقش کلیتوریس در لذت جنسی، بخشی از شناخت بدن است. لازم است دربارهٔ شکل و مدت تماسی که برایت خوشایند است حرف بزنی. رضایت تو نباید از گفت‌وگو حذف شود تا ظاهر رابطه آرام بماند.
۸. آیا با دیرانزالی و تعداد کم اسپرم می‌توان بچه‌دار شد؟
دشواری انزال و کم‌بودن تعداد اسپرم، دو موضوع متفاوت‌اند و لازم است جداگانه بررسی شوند. دیرانزالی به‌تنهایی دربارهٔ کیفیت اسپرم چیزی نمی‌گوید. از عبارت «تعداد اسپرم کم است» هم نمی‌توان احتمال بارداری را تعیین کرد؛ نتیجهٔ آزمایش باید همراه با سایر شاخص‌ها و شرایط هر دوی شما تفسیر شود. «تنبلی تخمدان» نیز اصطلاحی کلی است و باید روشن شود تشخیص و وضعیت تخمک‌گذاری تو دقیقاً چیست.
با توجه به مشکلاتی که گفته‌ای، ارزیابی باروری را عقب نیندازید. وقتی احتمال مشکل تخمک‌گذاری، عامل مردانه یا اختلال عملکرد جنسی مطرح است، بررسی زودتر توصیه می‌شود. لازم است متخصص زنان یا ناباروری و متخصص مربوط به باروری مردان، وضعیت هر دوی شما را بررسی کنند. از این نامه نمی‌شود دربارهٔ امکان بارداری یا روش مناسب آن حکم داد.
۳۳سالگی به‌تنهایی به معنای ازدست‌رفتن فرصت بارداری نیست، اما نگرانی‌ات دلیلی برای پیگیری منظم است. برنامهٔ نزدیکی را هم با توجه به وضعیت تخمک‌گذاری و ارزیابی همسرت تنظیم کنید؛ قرار نیست الزامِ «یک شب در میان» به آزمونی فرساینده تبدیل شود.
در نامه‌ات نگفته‌ای که می‌خواهی با بچه‌دارشدن مشکلات رابطه را حل کنی؛ نباید چنین نیتی را به تو نسبت داد. بااین‌حال، برای تصمیم به فرزندآوری لازم است فشار فعلی رابطه را هم ببینید. می‌توانید بررسی باروری و رسیدگی به مشکلات جنسی را هم‌زمان دنبال کنید؛ انتظار نداشته باشید بارداری خودش جای گفت‌وگو و درمان را بگیرد.
از داستان مهرنوش اگر فقط هشت «اشتباه» بیرون بکشیم، بخشی از ماجرا را ندیده‌ایم. زنی سال‌ها با این تصور زندگی کرده که برای ازدواج باید میلش را پنهان کند، برای شب عروسی بدنش را نگه دارد و بعد هم نارضایتی‌اش را نگوید تا همسرش ناراحت نشود. برای تغییر این وضعیت، باید بتواند دربارهٔ بدن و خواسته‌های خودش حرف بزند و همسرش هم در شناختن و حل مسئله مشارکت کند.
این نامه برای کسانی که دربارهٔ آموزش جنسی و آمادگی برای ازدواج تصمیم می‌گیرند هم پرسشی دارد: اگر قرار است زوج‌ها زندگی جنسی سالمی داشته باشند، کجا فرصت پیدا می‌کنند دربارهٔ رضایت، درد، انزال و باروری اطلاعات درست بگیرند؟ نمی‌شود آموزش را کنار گذاشت و بعد انتظار داشت دو نفر همهٔ این‌ها را خودبه‌خود بلد باشند.
نکته‌هایی که بهتر است به خاطر بسپارید:
• داشتن مرز برای تماس جنسی، از جمله در دوران عقد، حق هر فرد است؛ ترس و درد را هم نباید با فشار برای ادامهٔ دخول پاسخ داد.
• دیرانزالی به بررسی علت نیاز دارد. از روی آن نمی‌شود دربارهٔ جذابیت همسر، کیفیت اسپرم یا مقصربودن یکی از زوج‌ها نتیجه گرفت.
• تحریک دستی به‌خودی‌خود نشانهٔ اختلال نیست؛ دشواری مداوم، فشار و نارضایتی همراه آن را با متخصص در میان بگذارید.
• گفتن واقعیت دربارهٔ لذت و ارگاسم، به همسرتان فرصت شناخت دقیق‌تر تجربه و نیاز شما را می‌دهد.
• با وجود نگرانی دربارهٔ تخمک‌گذاری، نتیجهٔ اسپرم و دشواری انزال، بررسی باروری هر دو نفر را هم‌زمان پیگیری کنید.
